Sensorische integratie volwassenen

Wat is Sensorische Integratie bij volwassenen?

Dr. Jean Ayres beschrijft het zo: “Het vermogen van mensen om prikkels vanuit de wereld om ons heen en vanuit ons eigen lichaam op te nemen, te verwerken en de informatie met elkaar te verbinden. Dit is nodig om in bepaalde situaties op een juiste manier te kunnen reageren.”

Denk hierbij aan de signalen die komen vanuit:

• De houding en beweging (sensoren via de spieren, pezen en gewrichten, het proprioceptieve systeem)
• De stand van hoofd en evenwicht (via de evenwichtsorganen, het vestibulaire systeem)
• Het zien (met de ogen, het visuele systeem)
• Het horen (met de oren, het auditieve systeem)
• Het voelen en tasten (vooral via de huid, het tactiele systeem)
• De smaak (met de tong, het gustatieve systeem)
• De geur (met de neus, het olfactieve systeem)

De hersenen geven vervolgens signalen af aan je lichaam, zodat je in beweging kan komen via het gebruiken van je spieren, gewrichten en skelet.

De zintuigen werken 24 uur per dag. Bij een goede samenwerking handel je automatisch. Om dit te kunnen heb je een leerproces ondergaan. Dit start al in de baarmoeder en gaat door tot je overlijdt. Bijvoorbeeld het leren lopen, fietsen, autorijden. Je leert alle stapjes in de goede volgorde totdat het automatisch gaat. Als kind is dit proces nog volop in ontwikkeling, als volwassene is je zenuwstelsel volledig uitgerijpt waarbij het proces van sensorische integratie ingesleten paden kent (je actie/reactie op bepaalde zintuig- en omgevingsprikkels). Je hebt er al jarenlang ervaring mee en blijft je doorontwikkelen.

Sensorische integratie bij volwassenen

Sensorische Integratie voor volwassenen wordt toegepast op het moment dat de samenwerking tussen waarnemen (sensoriek) en bewegen (motoriek) verstoord raakt. Daardoor krijgen de hersenen het moeilijk en zie je snel de gevolgen in het dagelijks leven. We spreken dan van een verstoorde prikkelverwerking of sensorische integratieproblematiek.

Denk aan een val, een aanrijding, een langdurige periode van lichamelijke en/of mentale overbelasting. Denk aan een diagnose als whiplash (WAD) of niet aangeboren hersenletsel (NAH). Ook aandoeningen als hypermobiliteit, Multiple Sclerose of polyneuropathie (na een chemokuur of bij diabetes) kunnen verstoorde prikkelverwerking veroorzaken. Het kan ook zo zijn dat je er, wellicht onbewust, al sinds je jeugd mee te maken hebt, zonder bekende oorzaak of directe aanleiding.

De ene mens is van nature meer prikkel zoekend dan de andere, het ene kind vindt het geweldig om vies te worden en het andere niet. Als je meer dan gemiddeld sensitief bent ingesteld ben je gevoeliger voor prikkelverwerking.

Bij volwassenen is het functioneren verstoord door overprikkeling, vaak in combinatie of gebaseerd op een hogere spierspanning, om toch (soms letterlijk) overeind te blijven. Die hoge spierspanning verhindert dat het proprioceptieve systeem haar werk goed kan doen. Om daar (beter) gebruik van te kunnen maken moet een volwassene het lichaam eerst leren ontspannen om die spierspanning af te bouwen. Daarna kan met een specifieke therapie opbouw het effectief gebruik van de verschillende zintuiglijke systemen (propriocepsis, vestibulair, visueel, auditief, tactiel) ondersteund worden. Uiteindelijk wordt een nieuw evenwicht in de zintuiglijke samenwerking gevonden, met als resultaat gemakkelijker en beter functioneren in de dagelijkse praktijk.

Kernprincipe is niet leren prikkels verminderen of vermijden, maar prikkels leren managen. Daardoor beleef je meer regie over de dag- en weekindeling en daardoor ben je beter in staat om waardevolle activiteiten uit te voeren.

Niet iedereen reageert op dezelfde manier op prikkels. Sommigen reageren stevig op visuele prikkels, maar merken geen veranderingen bij tactiele of auditieve prikkels. Het wisselt per persoon, daarom is een therapie nooit standaard en altijd maatwerk.

Sensorische integratie bij kinderen

Bij sommige kinderen verloopt de waarneming en verwerking van informatie vanuit de zintuigen niet zo soepel en vanzelfsprekend als het eigenlijk zou moeten. Zij nemen bijvoorbeeld informatie niet goed waar. Of ervaren prikkels veel sterker dan leeftijdsgenootjes. Het kan daardoor invloed hebben op hun motoriek, hun welzijn en hun gedrag. Het is daarom van groot belang vroegtijdig te starten met de juiste zorg. Zodat het kind zich optimaal kan ontwikkelen en weer “lekker in zijn vel zit”.

Indicaties Sensorische integratie

Kinderen

• Angst om te bewegen, te klimmen, te draaien.
• Moeite met lichaamsbesef, volhouden van een houding, blijven zitten in de klas, constant aan het wiebelen, draaien, friemelen.
• Houterig bewegen, vaak botsen of struikelen.
• Vermijden of juist zoeken naar constant vies worden en aanraking of emotioneel/agressief erop reageren.
• Negatieve of vermijdende reactie op onverwachte/harde geluiden, is snel afgeleid.
• Vermijden van (fel) licht, moeite met vinden van voorwerpen, graag in het donker zijn, zorgvuldig/ intens kijken naar voorwerpen/mensen.
• Starre rituelen, woedeaanvallen, zwakke frustratietolerantie, moeite met veranderingen.

Volwassenen

• Langdurige stress of ziekteproces.
• Chronische pijnklachten met of zonder ingrijpend trauma.
• Last van het licht, zoals bij voorbijrijdende auto’s, je leeslampje dat opeens een verblindend zoeklicht is.
• Last van geluid, zoals van de stofzuiger die klinkt als een kettingzaag, of een normaal kletsen dat klinkt als schreeuwen.
• Aanraking voelt als vervelend of als pijn zoals de labeltjes in je kleding, of de regendouche voelt alsof het een spijkerbed is.
• Een gevoel van onbalans hebben, zoals over iedere drempel van de tapijtrand struikelen.
• Een mistig gevoel in je hoofd hebben of misselijk worden van bewegende Tv-beelden terwijl je gewoon op de bank zit.
• Niet uitgerust of onrustig wakker worden.